Kalmerende Signalen
De sleutel in het omgaan met honden

Eye opener

De zoektocht die ik maakte, naar met welke visie ik wilde omgaan met honden eindigde in mei 2010.
Tijdens een seminar van Turid Rugaas vond ik wat ik zocht…. Dit was een tweedaagse seminar vol met antwoorden en bevestigingen. Turid gaf mij inzicht in wat er nu echt omgaat in honden. 
Haar onderzoek en boek over kalmerende signalen bij honden is wereldwijd bekend.
Het lezen van dit boek geeft al een grote verrijking, het gebruiken van de kalmerende signalen als rode draad in de omgang met je hond  is pas echt mooi!

Wat zijn dat nou kalmerende signalen..

Kalmerende signalen maakt de hond door het gebruiken van zijn lichaam. Dit doet de hond als deze in contact komt met een ander. Hiermee probeert de hond te laten zien dat hij geen bedreiging vormt en probeert er mee conflicten te vermijden.

Honden gebruiken kalmerende signalen ook naar ons toe, om de simpele reden dat dit de taal is die ze kennen. Hieronder voorbeelden van de momenten dat honden kalmerende signalen kunnen afgeven.

ü  Als er dreiging uitgaat van mensen, denk aan over de hond heen buigen of recht op de hond af lopen , de hond vast pakken, de hond niet met rust lasten als deze dat wel wil, wild spelen met de hond.

ü  Om spanning bij andere dieren of mensen weg te halen, denk aan ruziemakende mensen, emoties of hard stem gebruik.

ü  Om verbaal geweld of andere onplezierige gedrag te laten op houden

ü  Als de hond zich niet op zijn gemak voelt

ü  Bij stress

ü  Om vriendschap te sluiten

Er zijn ongeveer 30 verschillende kalmerende signalen.
Honden geven ze af en willen ons er iets duidelijk mee maken en proberen ermee spanning en een mogelijk conflict mee voorkomen.

Begin met observeren

Observeer honden en hun kalmerende signalen en leer vervolgens hoe te reageer als je hond ze gebruikt. Zo maak je de situatie meer vertrouwd en minder dreigend voor de hond.

Veelvoorkomende kalmerende signalen

Hoofd wegdraaien
Dit signaal kan heel subtiel en traag tot een snelle beweging zijn. De hond kan zijn hoofd naar de zijkant draaien en weer terug bewegen of langere tijd naar de zijkant gedraaid houden.

De ogen gebruiken
Knipperen, dicht knijpen van de ogen of de ogen heen en weer laten gaan komt voor als kalmerend signaal. Ook kan de hond zijn blik zacht maak door de oogleden wat te laten zakken.

Wegdraaien
De zijkant of rug naar iemand toedraaien is een sterk kalmerend signaal.

De neus likken
De hond likt met een snelle of langzame beweging de tong langs zijn lippen, soms helemaal tot aan zijn neus. Dit wordt ook wel tongelen genoemd.

Bevriezen
In een staande, zittende of liggende positie blijft de hond volkomen passief en verroerd zich niet. Het zijn dan net bevroren standbeelden.

Langzame bewegingen
Alle snelle actie en bewegingen werken dreigend, langzame bewegingen hebben een kalmerend effect.

Kwispelen
Kwispelen hoeft niet altijd blijdschap te betekenen. Als een hond kwispelt zijn de overige signalen die deze geeft erg belangrijk. Bijvoorbeeld wanneer de hond tegelijk met het kwispelen angst, onzekerheid uit of gestrest eruit ziet. Dan betekent kwispelen in eerste instantie dat je hond jou, zichzelf of omgeving probeert te kalmeren. Kwispelen is dan een soort ‘witte vlag’  een kalmerend signaal dus.

Speelhouding
Als een hond op een speelse manier de voorpoten gestrekt omlaag buigt en de kont in de lucht is dit vaak een uitnodiging om te gaan spelen. Vandaar de naam speelboog.
Als je dit zelfde ziet maar de hond blijft rustig gebogen staan of beweegt heel langzaam op en weer neer, dan wordt de speelboog gebruikt als kalmerend signaal.

Gaan zitten
Gaan zitten is een sterk kalmerend signaal. Dit kan nog extra versterkt worden door ook de rug toe te draaien.

Gaan liggen
Gaan liggen met de buik op de grond is een sterk kalmerend signaal. Niet te verwarren met als een hond op de zijkant of rug gaan leggen. Dan laat de hond zijn buik zien en vatten honden dit op als onderwerping of onderdanigheid.

Gapen
Wij mensen gapen veel wanneer we moe zijn, gestrest of gespannen zijn. Honden doen dat ook, maar ze gebruiken het gapen veel vaker om te kalmeren dan omdat ze moe zijn. Hond  gapen wanneer er opwinding in de omgeving is of als ze zelf opgewonden raken van een situatie.
 
In een bochtje lopen
Honden lopen normaliter niet recht op elkaar af. Dat kunnen ze doen wanneer ze elkaar goed kennen of wanneer ze om andere redenen erg zeker van elkaar zijn. Als er voor dat ze bij elkaar zijn al veel andere kalmerende signalen zijn afgegeven dan durven ze het soms aan om recht op elkaar af te lopen. Maar meestal veranderen ze toch nog van richting al is het maar een klein stukje tot aan een ruime bocht.

Dat een frontale benadering erg spannend is voor een hond  bewijst een onderzoek dat de hartslag van de hond meet wel. Bij benadering recht op de hond af stijgt deze direct. Als het bochtje wordt ingezet zakt de hartslag ook direct weer. Zie hier meer over dit lopende onderzoek http://www.dogpulse.org/

Snuffelen
Honden snuffelen opzoek naar geurtjes en voor verkenning en dergelijk. Echter is er ook snuffelen dat als kalmerend signaal wordt gebruikt. Je ziet de hond dan snuffelen maar ook de omgeving in de gaten houden met de ogen soms op een zelfde plek langere tijd, vaak ook op onlogische plaatsen of niet eens echt met de neus op de grond komen. Dit kan ook een soort dippend beeld geven of de hond gaan loopt te pikken van de grond als een kip.

Opsplitsen
Als een hond spanning of opwinding ziet tussen andere honden, gaat deze derde hond ingrijpen en de honden opsplitsen door van de achterkant of via de zijkant tussenbeide te komen. De hond loopt er tussen door of blijft er tussen staan.

Poot optillen
De hond heft een poot op terwijl hij staat of zit meestal is dit de voorpoot.

Markeren
Honden plassen om veel verschillende reden. Als eerste omdat ze gewoon moeten andere reden kunnen zijn stress, de route terug kunnen vinden, markeren van een territorium, sociaal gedrag en meer. Het markeren kan ook een kalmerend signaal zijn. Het wordt dan heel duidelijk gebruikt in situaties met andere om een onzekere honden te kalmeren.

Overspronggedrag
Overspronggedrag kun je beschrijven als dat de hond iets anders gaat doen dan verwacht. Het wordt door sommige honden vaak gebruikt, zonder dat we eigenlijk door hebben wat ze bedoelde ermee.
Voorbeelden hiervan zijn, een stok pakken, gapen, krabben, rollen, ergens opeens heel veel belangstelling hebben. Op die manier hoeven ze zich niet te focussen op het gene wat ze spannend vinden en zo dus dit proberen te kalmeren.

Lachen
Sommige honden gebruiken ‘een lach’ om contact te maken, terwijl anderen het duidelijk als kalmering gebruiken. Soms is het een mix van beide.

Niet veel voorkomend zijn nog, smakken met de lippen, een onverstoorbare kop trekken, kinderachtig overkomen. Dit zijn ook zeker gedragingen die kalmerend kunnen worden gebruikt.

Wat gebeurt er bij miscommunicatie

Als de hond niet begrepen wordt en er wordt niet op de kalmerende signalen ingegaan of nog erger het wordt gestraft dan kan de hond andere communicatie gaan gebruiken. 

Een hond kan dan overgaan tot dreigen in de vorm van bijvoorbeeld  snauwen of grommen.
Hiermee wil de hond duidelijk maken dat hij nu ruimte wil gaan creëren.
Als ook dit wordt genegeerd of gestraft kan de hond overgaan in het tonen van agressie.

Agressie is iets wat een hond als allerlaatste keuze zal bewaren, maar als een hond steeds op onbegrip stuit is agressie soms alleen nog maar dat wat hij kan kiezen.

Een hond kan zich ook heel ongelukkig en gestrest gaan voelen als er niet gereageerd wordt op de kalmerende signalen.  Stress en onbegrip uiten zich vaak in allerlei andere vormen van ongewenst gedrag en zelfs ziektes.

Je zult begrijpen dat het heel belangrijk is om goed om te gaan met de kalmerende signalen van de hond om zo een gelukkig samen zijn te creëren.

Hoe te reageren op kalmerende signalen

We kunnen de hond helpen door steeds goed te observeren en tijdig juist te reageren opde kalmerende signalen.  Zelf kun je ook met jou lichaam terug communiceren. Een aantal van de kalmerende signalen kunnen wij ook (terug)geven.

 

• Loop bijvoorbeeld in een bochtje en langzaam naar je hond toe
• Maak een ontspannen uitdrukking met je gezicht
• Knipper of knijp ontspanne me tje ogen
• wen je ogen en gezicht af van de hond
• Een hele sterke en makkelijke draai je lichaam weg van de hond en je rug toe.
• Zelf gapen bij opwinding werkt ook kalmerend (alleen moet dit sirieus en ontspannen over komen)
• Rustig gaan zitten (of liggen maar kies dan wel een geschikte plaats bv bank) werkt sterk kalmerend.

Geen visie maar een onderdeel van het omgaan met honden

De Kalmerende signalen zijn een groot onderdeel in de visie van hoe om te gaan met honden die Turid Rugaas overdraagt op ons als studenten. Uiteraard omvat haar visie veel meer, allemaal gebaseerd op respect en liefdevolle omgang met honden.

Geïnspireerd geraakt… Er is nog veel meer te lezen en te vertellen over kalmerende signalen en de visie over respectvol en liefdevol omgang met honden. De meeste informatie van dit stuk is gehaald uit het boekje ‘kalmerende signalen in gesprek met je hond’ van Turid Rugaas. Dit boekje kan ik je van harte aanraden. Uiteraard kun je ook met mij contact opnemen als je meer wil weten.

Interessante links:

www.turid-rugaas.no   
website Turid Rugaas met onder andere een trainerslijst van Nederland
http://www.youtube.com/watch?v=Lj7BWxC6iVs
filmpje over kalmerende signalen door Turid